İbn-i Heysem Kimdir? İbn-i Heysem'in Kısaca Hayatı


Teknonce > Bilim > İbn-i Heysem Kimdir? İbn-i Heysem'in Kısaca Hayatı
İbn-i Heysem Kimdir? İbn-i Heysem'in Kısaca Hayatı

Arap fizikçi, matematikçi ve filozof olan İbn-i Heysem kimdir? İbn-i Heysem'in bilime katkıları ve eserleri nelerdir? İşte İbn-i Heysem'in kısaca hayatı...

İbn-i Heysem Kimdir? İbn-i Heysem Kısaca Hayatı

Tam ismi Abu Ali al-Hasan ibn al-Hasan ibn al-Haytham olan Arap bilim insanı, 955 yılında Basra, Irak'ta doğmuştur. Öğrenimine Basra'da başlayan İbn-i Heysem, eğitiminin bir kısmını tamamladıktan sonra Bağdat'a gitmiş ve matematik, fizik, mühendislik, astronomi, metalurji gibi pozitif bilimlere öğrenerek büyük bir üne kavuşmuştur. 



İbn-i Heysem, Fatimi Devleti hükümdarı El-Hakim tarafından Mısır'a davet edilmiştir. Mısır'a gitmeden önce Nil nehri ile ilgili bir sulama projesi hazırlayan İbn-i Heysem, bu projesini El-Hakim'e anlatmıştır. El-Hakim, İbn-i Heysem'e proje için gerekli olan her konuda yardım edeceğini söylemiş ve bunun üzerine İbn-i Heysem çalışmalara başlamıştır. Yaptığı incelemeler sonucunda o günün imkanlarıyla projenin gerçekleştirilemeyeciğini anlayan İbn-i Heysem, hükümdardan af dilemiştir. İbn-i Heysem, El-Hakim'in kendisi hakkında kanaatlerinin değişmesinden korktuğu için gözden ırak bir yere çekilip hükümdardan uzak durmaya karar vermiş ve gizlice ilmi çalışmalarını sürdürürken birçok eser yazmıştır. İlim tarihçilerine göre, İbn-i Heysem'in hayatının bu dönemi en verimli ve en başarılı devri olmuştur.

İbn-i Heysem, Aristo (Hayatıyla ilgili detaylı bilgi için tıklayın.) ve Batlamyus (Hayatıyla ilgili detaylı bilgi için tıklayın.)'un eserlerini incelemiş, bu eserlerdeki hataları bulmuş ve bunları özetleyerek Arapça'ya tercüme etmiştir. Geometriyi mantığa uygulayan İbn-i Heysem, geometri ve matematiğin inşaatçılık alanında uygulanmasında katkıda bulunmuştur. 

İbn-i Heysem, 6 Mart 1040 tarihinde Kahire, Mısır'da hayatını kaybetmiştir.

İbn-i Heysem'in Bilime Katkıları

Fiziksel optik, meteorolojik optik, katoprik, diyoptrik, yakıcı aynalar, gözün fizyolojisi ve algısal psikoloji alanlarında araştırmalar yapmış olan İbn-i Heysem, Latin skolastikler tarafından Alhazen olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca kendisine Ptolemaeus Secundus(İkinci Batlamyus) lakabı da verilmiştir. 

Göz Işın Kuramı

Görme, nesnelerden gelen ışık ve renklerin etkisiyle oluşmaktadır. İbn-i Heysem, ışığın öncelikle gözden çıktığını savunan Gözışın Kuramı'na karşı çıkmış, ışığın nesneden geldiğini söylemiştir. Akıl yürüterek şu yargıya varmıştır: "Gözışın Kuramı'na göre gözden ışık çıkmakta, nesneye ulaşabilmesi için saydam ortamdan geçerek görme eylemi gerçekleşmektedir. Oysa bütün ihtimaller dikkate alındığında, gözden ışığın çıkmasıyla değil, göz ışınlarının bakılan nesneye gidip ondan geri gelmesiyle görme gerçekleşir."

İbn-i Heysem'in Işık Kuramı

İbn-i Heysem, aydınlatılmış bir alandaki her nokta ya da nesnenin her doğrultuda ışık ışınları yaydığını ama bu ışınlardan yalnızca birinin göze dik olarak çarptığını ve ancak bunu görebildiğimizi söylemiştir. Diğer ışınlar farklı açılarda yayılır ve görünmezler. Işığın büyük ama sonlu bir hıza sahip olduğunu söyleyen İbn-i Heysem, ışık kırılmasının ışığın farklı maddeler içindeki hızlarının farklı olmasından kaynaklandığını dile getirmiştir.

İbn el-Heysem, gözden çıkan ışınlar konusunda şunları söylemiştir:

  • Karanlıkta göremiyoruz. Işınlar gözden cisme doğru gitseydi karanlıkta da görmemiz gerekirdi.
  • Kuvvetli bir ışığa baktığımızda gözlerimiz kamaşır. Eğer ışınlar gözden çıksaydı kamaşmaması gerekirdi.
  • Karanlık bir odanın tavan ya da duvarında bir delik açarsak yalnızca o noktadan gelen ışığı görürüz. Oysa ışınlar gözümüzden çıksaydı her tarafı görmemiz gerekirdi.
  • Yıldızlara baktığımızda onları anında görürüz. Eğer ışınlar gözden çıkmış olsaydı yıldızları görmemiz için belirli bir süre geçmesi gerekirdi.

İbn-i Heysem'in Eserleri

İbn-i Heysem'in en çok bilinen eseri yedi bölümden oluşan Kitab-ül-Menazir(Optik Kitabı, Görüntüler Kitabı, Optik Hazinesi)'dir. Kitab-ül-Menazir, gözün anatomisi ve fizyolojisi ile başlar. İbn-i Heysem bu eserinde gözün kısımlarını şöyle adlandırmıştır: "El-sebakiye" (retina), "el-kurniye" (kornea), "el-sa'il el-ma'i" (göz sıvısı), "el-sa'il el-zucaci" (ing. "vitreous humor"; gözün retinayla çevrili boşluğunu dolduran pelte koyuluğundaki saydam ve renksiz sıvı) vb. Eser, 12. yüzyılda Cremona'lı Gerard tarafından Opticae Thesaurus Alhazeni ismiyle Latinceye çevrilmiş ve Batı dünyasını 600 yıl boyunca etkilemiştir.

İbn-i Heysem'in yazdığı diğer eserlerden bazıları aşağıdadır.

  • Kitab-ül-Cami' fi Usûl-il-Hisab
  • El-Muhtasar fi İlm-il-Hendese
  • Kitabun fihi Rüdûd alel-Felasifet-il-Yunaniyye ve Ulema-il-Kelam
  • Kitab-ül-Ezlal
  • Risaletün fi Keyfiyet-ül-Ezlal
  • Kitabun fi İlm-il-Hendese vel-Hisab
  • Kitabun fil-Cebri vel-Mukabele
  • Makaletün fi İstihracı Semt-il-Kıble fi Cami-il-Meskûneti Bicedavilin
  • Risaletün fi Şerhi İtticah-il-Kıble
  • Kitabun fi Hayat-il-alem
  • Kitabu Hey'et-il-alem
  • Risaletün amil-il-Ayni vel-İbsar
  • Şerh-ü Mecisti ve Telhisihi
  • Kitabün fi aletiz-Zıl
  • Kitab-ut-Tahlili vet-Terkib-il-Hendesiyyin
Etiketler: ibni heysem kimdir, ibni heysem bilime katkıları, ibni heysem eserleri, ibni heysem kısaca hayatı

Haberi Paylaşın


Önerilen Haberler


YORUMLAR(0)

  1. Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yap