Piri Reis Kimdir? Ne Yapmıştır? Eserleri ve Hayatı


Teknonce > Bilim > Piri Reis Kimdir? Ne Yapmıştır? Eserleri ve Hayatı
Piri Reis Kimdir? Ne Yapmıştır? Eserleri ve Hayatı

Dünya haritasını çizmesiyle tanınan Osmanlı Türk'ü olan denizci ve kartografı Piri Reis kimdir? Ne yapmıştır? Eserleri nelerdir? İşte Piri Reis'in hayatı...

Piri Reis Kimdir? Ne Yapmıştır? Piri Reis'in Hayatı

Asıl ismi Ahmet Muhyiddin Piri olan Türk denizci'nin doğum tarihi tam olarak bilinmese de 1465-1470 yılları arasında doğduğu düşünülmektedir. Piri Reis ailesi ile birlikte II.Mehmed devrinde padişahın emri ile Karaman'dan İstanbul'a göç ettirilmiştir. Bir süre İstanbul'da yaşayan Piri Reis, daha sonra Gelibolu'ya göç etmiştir. Piri Reis, denizciliğe amcası Kemal Reis'in yanında başlamıştır. 1487-1493 yılları arasında birlikte Akdeniz'de korsanlık yapmışlardır; Sicilya, Korsika, Sardunya ve Fransa kıyılarına yapılan akınlara katılmışlardır. 1486 yılında Gırnata'da yaşayan müslümanlar Osmanlı Devleti'nden yardım isteyince o yıllarda donanması bulunmayan Osmanlı Devleti, Kemal Reis'i Osmanlı Bayrağı altında İspanya'ya göndermiştir. Amcası ile birlikte bu sefere katılan Piri Reis, orada bulunan müslümanları İspanya'dan Kuzey Afrika'ya taşımıştır. Venedik üzerine sefer hazırlığına girişen II. Beyazid'in Akdeniz'de korsanlık yapan denizcileri Osmanlı donanmasına katılmaya çağırması üzerine 1494'te amcası ile birlikte İstanbul'da padişahın huzuruna çıktı ve birlikte donanmanın resmi hizmetine girdiler.



Piri Reis, Osmanlı Donanması'nın Venedik Donanması'na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde Osmanlı donanmasında gemi komutanı olarak yer almış, böylece ilk kez savaş kaptanı olmuştur. Yaptığı başarılı savaşların sonucunda Venedikliler barış istemişler ve iki devlet arasında bir barış anlaşması yapılmıştır. Piri Reis, 1495-1510 yıllarında İnebahtı, Moton, Koron, Navarin, Midilli, Rodos gibi deniz seferlerinde görev aldı. Akdeniz'de yaptığı seyirler sırasında gördüğü yerleri ve yaşadığı olayları, daha sonra Kitab-ı Bahriye adıyla dünya denizciliğinin de ilk kılavuz kitabı olma özelliğini taşıyacak olan kitabının taslağı olarak kaydetmiştir.

Piri Reis, 1511'de amcasının bir deniz kazasında ölümünden sonra Gelibolu'ya yerleşmiştir. Barbaros Kardeşler'in idaresi altındaki donanmada halaoğlu Muhiddin Reis ile Akdeniz'de bazı seferlere çıktıysa da daha çok Gelibolu'da kalıp haritaları ve kitabı üzerinde çalışmıştır. Bu haritalardan ve kendi gözlemlerinden yararlanarak 1513 tarihli ilk dünya haritasını çizmiştir. Atlas Okyanusu, İber Yarımadası, Afrika'nın batısı ile yeni dünya Amerika'nın doğu kıyılarını kapsayan üçte birlik parça, bu haritanın günümüze ulaşan bölümüdür. Bu haritayı dünya ölçeğinde önemli kılan, günümüze kalmamış olan Kristof Kolomb'un Amerika haritasındaki bilgileri içeriyor olması rivayetidir.

Barbaros Kardeşler, 1515 yılında dünyanın en büyük deniz güçlerinden birisini oluşturmuş ve Kuzey Afrika'da fetihler yapmışlardı. Piri Reis, Oruç Reis'in kaptanlarından birisi olarak hediye sunmak üzere yardımını bekledikleri Yavuz Sultan Selim'e gönderildiğinde Yavuz'un yardım olarak verdiği iki savaş gemisi ile geri dönmüştür. Piri Reis, 1516-1517 yıllarında İstanbul'a geldiğinde tekrar Osmanlı donanmasının hizmetine girmiş; Derya Beyi (Deniz Albayı) rütbesini alarak Mısır seferine gemi komutanı olarak katılmıştır. Donanmanın bir kısmı ile Kahire'ye geçip Nil ırmağını çizme fırsatı bulmuştur.

Piri Reis, İskenderiye'nin ele geçirilmesinde gösterdiği başarılar ile padişahın övgüsünü kazanmış ve sefer sırasında haritasını padişaha sunmuştur. Günümüzde bu haritanın bir parçası mevcuttur, diğer parçası kayıptır. Bazı tarihçilere göre, Osmanlı padişahı dünya haritasına bakmış ve "Dünya ne kadar küçük..." demiştir. Sonra da, haritayı ikiye bölmüş ve "biz doğu tarafını elimizde tutacağız.." demiştir.. Padişah, daha sonra 1929'da bulunacak olan diğer yarıyı atmıştır. Bazı kaynaklarca, günümüzde bulunamamış olan doğu yarısını, Hint Okyanusu'nun ve onun Baharat yolunun kontrolünü ele geçirmek için Padişahın yapacağı olası bir sefer için kullanmak istediği bile iddia edilmektedir.

Piri Reis seferden sonra, tuttuğu notlardan Bahriye için bir kitap yapmak amacıyla Gelibolu'ya dönmüştür. Derlediği denizcilik notlarını bir Denizcilik Kitabı (Seyir Kılavuzu) olan Kitab-ı Bahriye'de bir araya getirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman'ın dönemi, büyük fetihler dönemiydi. Piri Reis, 1523'deki Rodos seferi sırasında da Osmanlı Donanması'na katılmıştır. 1524'te Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam Pargalı Damat İbrahim Paşa'nın takdiri ve desteğini kazanınca, 1525'te gözden geçirdiği Kitab-ı Bahriye'sini İbrahim Paşa aracılığıyla Kanuni'ye sunmuştur. Piri Reis'in 1526'ya kadar olan yaşamı Kitab-ı Bahriye'den izlenebilir. Piri Reis, 1528'de, ilkinden daha içerikli ikinci dünya haritasını çizmiştir.

1533 yılında Barbaros Hayreddin Paşa kaptan-ı derya olunca Piri Reis de Derya Sancak Beyi (Tümamiral) unvanı almıştır. Piri Reis, sonraki yıllarda, güney sularında devlet için çalışmıştır. Barbaros'un 1546'da ölümünün ardından Mısır Kaptanlığı yapmıştır. Umman Denizi, Kızıl Deniz ve Basra Körfezi'ndeki deniz görevlerinde yaşlanmıştır. Piri Reis'in Osmanlı donanmasında yaptığı son görev idamıyla sonuçlanan Mısır Kaptanlığı olmuştur.

Osmanlı Devleti, Piri Reis'e Süveyş'ten donanma ile Basra'ya gidip, buradaki 15.000 askeri ve diğer gemileri de yanına alarak, Hürmüz Adası'nı ele geçirme görevi vermiştir. Bu adaya mümkün olduğunca Portekizlilere bulaşmadan ulaşması istenmiştir. Hint Okyanusu'na otuz civarı gemi ile açılan Piri Reis, kendisinden iki kat sayıca fazla Portekiz gemisini burada yenmeyi başarmıştır. Savaştan kurtulup kaçan kimi Portekizliler Hürmüz adasındaki kaleye sığınmıştır. Kalenin etrafı sarılmış fakat buradaki Portekiz garnizonu hazırlıklı olduğu için işgal edilememiş ve kuşatma kaldırılmıştır. Bazı tarihçiler bu kuşatmanın kaldırılma nedeninin Piri Reis'in Portekizlilerden rüşvet alması olduğunu iddia etmektedirler.

Bölge halkının Portekizlilere yardımı üzerine kızan Piri Reis, burayı yağmalamıştır. Bu yağma onu idam sürecine götüren olayı başlatmıştır. Piri Reis, Basra valisi Ramazanoğlu Kubad Paşa'dan yardım istemiş fakat vali, onu bu yağmadan dolayı tutuklamak ve mallarına el koymak istemiştir. Portekiz donanmasının geniş bir kuvvetle Basra körfezini kapatmak üzere yola çıktığını haber almıştır. Piri Reis'in donanması bakım ve onarım yaptırıyordu. Portekizlilerin ablukasına maruz kalmamak için askerlerini bırakarak 3 gemi ganimet ile Süveyş'teki donanma merkez tersanesine geri dönmüştür. Basra valisinin şikayetinin Mısır valisine ulaşması üzerine Piri Reis tutuklanmıştır. Mısır valisinden divana iletilen konuda Piri Reis kuşatmayı kaldırmak ve donanmayı bırakmak suçlarından yargılanmıştır. Kendisi bakımsız donanma ile denize açılmasının sakıncalarını dile getirdiyse de suçlu bulunmasına engel olamamıştır. Kanuni Sultan Süleyman'ın fermanı üzerine 1554'te Kahire'de boynu vurularak idam edilmiştir. İdam edildiğinde 80 yaşının üzerinde olan Piri Reis'in terekesine devlet tarafından el konulmuştur.

Başlıca Eserleri

  • Kitab-ı Bahriye
  • Piri Reis Haritası
  • Hadikat'ül Bahriye
  • Bilad-ül Aminat
  • Eşkalname
Etiketler: piri reis kimdir, piri reis hayatı, piri reis ne yapmıştır, piri reis eserleri

Haberi Paylaşın


Önerilen Haberler


YORUMLAR(0)

  1. Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yap